Rechtspsychologische Deskundigen

In het onderzoeksproject Rechtspsychologische Deskundigen onderzoeken we of rechtspsychologen die regelmatig deskundigenrapporten schrijven in strafzaken mogelijk vatbaar zijn voor denkfouten. Het project wordt gefinancierd door een NWO Open Competitie M beurs, toegekend aan prof. dr. Annelies Vredeveldt. Het project wordt geleid door promovenda Eva van Rosmalen, onder begeleiding van Annelies Vredeveldt, Jan de Keijser en Tanja van Veldhuizen.

In hun deskundigenrapporten beantwoorden rechtspsychologen vragen van rechters, officieren van justitie en advocaten over de verklaringen van slachtoffers, getuigen en verdachten – bijvoorbeeld of er aanwijzingen zijn dat een bekentenis misschien vals is. Dit type deskundigenbewijs kan met name cruciaal zijn in zaken waarin vaak weinig ander bewijsmateriaal beschikbaar is, zoals zedenzaken. Maar wanneer deskundigen onjuiste conclusies komen, kan dit bijdragen aan ernstige rechterlijke dwalingen.

Uitgebreid onderzoek in andere deskundigengebieden – zoals de forensische wetenschap en forensische psychologie – laat zien dat deskundigen niet immuun zijn voor denkfouten (biases). Rechtspsychologen wijzen vaak op mogelijke denkfouten bij anderen, bijvoorbeeld wanneer zij tunnelvisie in politieonderzoek signaleren. Omdat denkfouten diep ingebed zitten in het menselijk redeneren, rijst de vraag of rechtspsychologische deskundigen zelf ook vatbaar zijn voor denkfouten.

In dit onderzoeksproject streven we ernaar om 1) inzicht te geven in de kwaliteit van rechtspsychologische analyses op basis van bestaande deskundigenrapporten, 2) de empirische bewijsbasis over cognitieve denkfouten in rechtspsychologische deskundigenrapporten te versterken, 3) een omvattend overzicht te bieden van bestaande kennis en kennishiaten en 4) wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen te formuleren voor zowel rechtspsychologische deskundigen als professionals die deskundigenrapporten beoordelen of gebruiken.

In vier deelprojecten zullen we 1) de kwaliteit van Nederlandse rechtspsychologische deskundigenrapporten bestuderen, 2) zaken analyseren waarin twee of meer rechtspsychologen hebben gerapporteerd en tot uiteenlopende conclusies kwamen, 3) vier experimentele studies uitvoeren om te toetsen of rechtspsychologen vatbaar zijn voor denkfouten bij het schrijven van hun rapporten en of bepaalde strategieën deze denkfouten kunnen verminderen.

Eerder werk over dit onderwerp omvat een publicatie over richtlijnen voor het schrijven van rechtspsychologische deskundigenrapporten in het vakblad Expertise en Recht, dat inmiddels ook vertaald is naar het Engels. Daarnaast omvat het een open-access reviewartikel over denkfouten in rechtspsychologische deskundigenrapporten, gepubliceerd in Psychology, Crime & Law, waarin we verschillende aanbevelingen doen om denkfouten te minimaliseren bij het schrijven van deskundigenrapporten.